هدفهاي آموزشي
· هدف چيست؟
هدف عبارت است از بيان نتايج مورد انتظار كار مشخص و قابل اندازهگيري در يك محدودهي كافي و امکانات کافی.
اهميت اهداف
1- مشخص كردن وظيفه و حدود آن.
2- فراهم نمودن ضوابط دقيق و مناسب براي ارزشيابي.
3- تصميمگيري درباره انتخاب مناسبترين راهبردهاي يادگيري.
4- اهداف پيش سازمان دهنده هستند.
5- صرفهجويي در وقت، نيرو و منابع مالي و غيرمالي.
6- انتخاب تكنولوژي آموزشي مناسب.
اهداف رفتاري ويژه: (special objectives behaviors)
v اين رفتارها در مجموع، اهداف آموزشي مربوط به هدف كلي را در برميگيرند.
v قابل اندازهگيري هستند.
v بياناتي هستند كه يادگيريهاي مختلف دانشجويان را بر حسب تغييرات حاصل در رفتار و عملكرد آنان نشان ميدهد.
v اجزاي خاص خود را دارند (عمل، شرايط، ملاك)
هدفهاي يادگيري يك درس يا يك بحث منظور و مقصودي است كه معلم از آموزش خود و يادگبرنده از يادگيري خود دارد.
· اهداف كلي:
به آن دسته از اهداف آموزشي كه به صورت عبارتهاي كلي بيان ميشوند، هدفهاي كلي آموزشي گفته ميشود.
ü هدفهاي يادگيري شامل مواردي است كه فراگیران در پايان دوره بدان دست مييابند.
ü هدفهاي آموزشي، مقاصدي هستند كه مبين تغيير مورد نظر در رفتار فراگیران هستند.
ü مبناي اهداف رفتاري هستند.
طبقهبندي هدفهاي آموزشي
هدفهاي آموزشي بسيار متنوعاند و براي سهولت مطالعه آنها را به گونههاي مختلف طبقهبندي كردهاند معروفترين طبقهبندي از هدفهاي آموزشي به وسيله گروهي از متخصصان آموزش و ارزشيابي پيشرفت تحصيلي تهيه شده و بنام بنجامين اس بلوم (Bnjamin S Bloom) كه سرپرستي اين گروه را به عهده داشته معروف گشته است. در اين طبقهبندي، هدفهاي آموزشي به سه طبقه كلي حوزه شناختي، حوزه عاطفي و حوزة رواني- حركتي تقسيم شدهاند که هر حوزه نيز داراي طبقهبندیهاي مخصوص به خود است.
طبقهبندي اهداف حوزه شناختي:
هدفهاي حوزه شناختي در ارتباط با دانش و اطلاعات هستند و به جريانهایي كه با فعاليتهاي ذهن و فكر آدمي سر و كار دارند مربوط ميشوند. از اين لحاظ، اين حوزه مهمترين حوزه يادگيري به شمار ميرود زيرا اكثر فعاليتهاي تحصيلي آموزشگاهها و غالب موضوعهاي درسي و هدفهاي آموزشي به اين حوزه مربوط ميشوند. به اين ترتيب تحقق هدفهاي شناختي در بيشتر برنامههاي آموزشي و حرفهآموزي مهمترين فعاليت به حساب ميرود.
بلوم و همكاران (1956، 1368) هدفهاي حوزة شناختي را در شش طبقة كلي طبقهبندي كردهاند. هر يك از اين طبقهها يك نوع فرآيند شناختي را توصيف ميكند. بنا به آنچه كه در زير خواهد آمد، اين شش طبقه به طور سلسله مراتبي از عيني و ساده به انتزاعي و پيچيده مرتب شدهاند.
1- دانش: دانش شامل يادآوري (بازخواني و بازشناسي) امور است. در واقع دانش عبارت است از تكرار پاسخهايي كه قبلاً در موقعيـت يادگيري تمرين و آموخته شدهاند.
هدفهاي نمونه:
يادگيرنده بتواند متغير مستقل و متغير وابسته را تعريف كند.
يادگيرنده بتواند سه ويژگي مهم هدفهاي رفتاري كامل را ذكر كند.
يادگيرنده بتواند انواع آزمونهاي عيني را نام ببرد.
2- فهميدن: توانايي درك منظور يا مقصود يك مطلب. فهميدن به پاسخهايي بيشتر از آنچه قبلاً تمرين و آموخته شدهاند، نياز دارد. اين پاسخهاي اضافي عبارتاند از ترجمه يا برگرداندن، تفسير و تعبير، خلاصه كردن و كشف شباهتها و تفاوتها.
هدفهاي نمونه:
مثلاً ياد گيرنده بتواند دلايل جنگ جهاني دوم را در درس مربوطه توضيح دهد.
يادگيرنده بتواند يك صفحه متن انگليسي را به فارسي ترجمه كند.
يادگيرنده بتواند مثالهايي براي موضوع ذكر كند.
3- كاربستن: توانايي استفاده از امور انتزاعي، قواعد و قوانين، اصول، انديشهها، و روشها در موقعيتهاي عيني و عملي.
هدفهاي نمونه:
يادگيرنده بتواند يك رفتار مناسب براي خودش تعيين كند.
يادگيرنده بتواند مسائل مبتلا به روزمرهی مربوط به درس خود را حل نمايد.
يادگيرنده بتواند اصول تقويت را در آموزش به كار بندد.
4- تحليل: توانايي شكستن يك مطلب يا موضوع به اجزا يا عناصر تشكيل دهندة آن.
هدفهاي نمونه:
يادگيرنده بتواند اجزاي مختلف يك گزارش تحقيقي را مشخص كند.
يادگيرنده بتواند در يك مقاله عقايد را از واقعيتها متمايز سازد.
يادگيرنده بتواند هدف اصلي يك مطلب داستاني را تشخيص داده آن را بيان نمايد.
5-تركيب:توانايي پهلوي هم گذاشتن عناصر و اجزا براي ايجاد يك الگو يا ساختار نو را گویند. تركيب نامي است كه بلوم و همكاران او (1956، 1368) براي آفرينندگي يا خلاقيّت به كار بردهاند.
هدفهاي نمونه:
يادگيرنده بتواند خاطرات تعطيلات تابستاني خود را به صورت يك داستان بنويسد.
يادگيرنده بتواند براي تدريس يك موضوع يك طرح آموزشي ابتكاري ارائه دهد.
يادگيرنده بتواند با استفاده از يافتههاي تعدادي پژوهش در يكي از زمينههاي يادگيري آموزشگاهي يك نظرية جديد آموزشي تدوين كند.
6- ارزشيابي: توانايي قضاوت يادآوري كمّي و كيفي دربارة امور، با توجه به ملاكهاي معين.
هدفهاي نمونه:
يادگيرنده بتواند يك داستان يا نمايشنامه را نقد و بررسي كند.
يادگيرنده بتواند يك پاياننامة دانشجويي را با توجه به اصولي كه در انجام و تدوين اينگونه فعاليتهاي پژوهشي بايد رعايت کند مورد داوري قرار دهد.
يادگيرنده بتواند يك مقالة انتقادي دربارة استفاده از تنبيه بدني در مدارس بنويسد.
آزمونهاي مورد نياز براي سنجش هدفهاي حوزه شناختي آزمونهاي تواناييهاي شناختي هستند كه غالباً به صورت كتبي تهيه و اجرا ميشوند.
حوزه رواني- حركتي:
حوزة رواني– حركتي به زمينة مهارتهاي حركتي يا حركات بدني مربوط است. به سخن ديگر، هر فعاليتي كه علاوه بر جنبة رواني داراي جنبـه جسماني نيز باشد در اين حوزه جاي دارد.
تفاوت عمده هدفهاي اين حوزه با هدفهاي حوزه شناختي در اين است كه هدفهاي حوزة شناختي صرفاً به فعاليتهاي ذهني ختم ميشود، اما هدفهاي حوزه رواني- حركتي هم به فعاليتهاي ذهني و عاطفي و هم به فعاليتهاي جسمي نياز دارند. كاربرد هدفهاي حوزة رواني- حركتي نيز، مانند حوزه عاطفي، به اندازه كاربرد حوزه شناختي معروفيّت نيافته است.
برخلاف حوزه شناختي، هدفهاي حوزة عاطفي و حوزة رواني- حركتي با آزمونهاي كتبي متداول به خوبي قابل سنجش نيستند.
چنانچه بعداً خواهيم ديد، سنجش هدفهاي حوزه عاطفي و حوزه رواني- حركتي آزمونها و روشهاي خاص خود را ميطلبد.
طبقهبندي اهداف حوزه رواني- حركتي:
1- ادراك: شناسايي كردن و آگاه شدن
2- آمادگي: شركت كردن، متمركز شدن و توجه كردن
3- پاسخ هدايت شده (تقليد): تقليد كردن و تكرار كردن
4- عادت: انجام دادن، تمرين كردن و عمل كردن
5- انطباق: تطبيق دادن، تغيير دادن و سازگار شدن
6- ابتكار: خلق كردن، آغاز كردن و توليد كردن
هدفهاي حوزه عاطفي:
تأكيد هدفهاي حوزه عاطفي بر نگرشها، ارزشها، احساسات و عواطف بوده و در نتيجه مورد توجه خاص است. به عبارت ديگر حوزه عاطفي شامل هدفهايي است كه تغييرات حاصل در علاقهها، نگرشها، ارزشها، نيز رشد ارج شناسي و سازگاري را نشان ميدهد هر چند كه همه مدرسان در ضمن آموزش هدفهاي حوزه شناختي، چه مستقيم و چه غيرمستقيم، در آموزش هدفهاي حوزه عاطفي نيز ميكوشند. با اين حال، چون محتواي برنامههاي درس را بيشتر هدفهاي حوزه شناختي را تشكيل ميدهند، كاربرد حوزه عاطفي در سطح دانشگاهها به اندازه حوزة شناختي شهرت نيافته است.
طبقهبندي اهداف حوزه عاطفي:
1- دريافت كردن: قبول كردن، اعتراف ، نشان دادن.
2- عكسالعمل (پاسخ دادن): داوطلب شدن، لذت بردن و كمك كردن.
3- ارزش گذاردن: ارج نهادن، مقيد بودن، نمايش دادن و آغاز نمودن.
4- سازماندهي: دفاع كردن، تلفيق كردن و قبول مسئوليت.
5- تبلور در شخصيت: رفتار كردن، برگزيدن.
|
حیطه |
طبقه |
هدف ها |
فعل های رفتاری |
|
شناختی |
1-دانش" بازشناسی و یا د آوری آموخته ها" |
1.اصطلاحات متداول را می داند 2. مفاهیم اساسی را می داند3. رو ش ها را می داند |
1.تعریف می کند2.توصیف می کند3. مشخص می کند4. فهرست می کند5. نام می برد6. بیان می کند7. تکرار می کند8. جور می کند9.نسخه برداری می کند |
|
2-درک و فهم"تفسیرها ،ترجمه ها و خلاصه های اطلاعات معین" |
1.اصول را می فهمد2.تئوری ها را می فهمد3..قوانین را می فهمد |
1. مثال می زند2. حل می کند3. ترجمه می کند4.برگردان می کند5.تمیز می دهد6.تخمین می زند7.توضیح می دهد8. بسط می دهد9.تعمیم می دهد10. خلاصه نویسی می کند11. پیش بینی می کند. | |
|
3-کاربرد" به کارگیری اطلاعات در موقعیتی متفاوت از آنچه عینا آموخته و فهمیده شده است. |
1.مفاهیم و اصول را در موقعیت جدیدبه کار می برد2. قوانین و نظریه ها را در موقعیت های عملی به کار می برد. |
1. تغییر می دهد2.محاسبه می کند3.نمایش می دهد4.کشف می کند5.اندازه گیری و کنترل می کند. | |
|
4-تجزیه و تحلیل"تجزیه کل به اجزای ترکیبی برای شناخت عناصر تشکیل دهنده آن" |
1.ساختار یک اثر هنری را تجزیه و تحلیل می کند 2.جداول و نمودارها را تجزیه و تحلیل می کند3. یک متن ادبی را تجزیه و تحلیل می کند. |
1.به اجزاء تقسیم می کند2.با نمودار نشان می دهد3. مجزا می کند4. تجزیه می کند5.تفکیک می کند6.جدا می کند 7. هجی می کند. | |
|
5-ترکیب"ترکیب اجزاء برای تشکیل چیزی نو" |
1.اصول و قواعد را با یکدیگر ترکیب می کند2.طرح جدیدی ابداع می کند.3. مطالب را با یکدیگر ترکیب می کند. |
1. طبقه بندی می کند2.درهم می آمیزد3.انشاء می کند4.تجدید نظر می کند5.بازنویسی می کند6.سخنرانی می کند7.داستان می نویسد8.شعر می سراید9.تجدید سازمان می کند10. مدون می کند11.نمودار تهیه می کند12.گروهبندی می کند. | |
|
6-ارزشیابی"تصمیم گیری،قضاوت یا انتخاب مبتنی بر معیارها و منطق عقلی" |
1. یک اثر هنری را ارزشیابی می کند2.روش های تدریس را ارزشیابی می کند3. قواعد یادگیری را ارزشیابی می کند. |
1.ارزیابی می کند2.مقایسه می کند3.نتیجه گیری می کند4.مقابله می کند5.انتقاد می کند6.تفسیر می کند7.قضاوت می کند8.داوری می کند. | |
|
عاطفی |
1-دریافت" آگاهی و توجه غیر فعال نسبت به پدیده یا محرک معین" |
1.نسبت به اهمیت یادگیری،آگاهی نشان می دهد2.نسبت به نیازهای انسان و مسائل اجتماعی حساسیت نشان می دهد3. با دقت به فعالیت های کلاس توجه می کند. |
1.می پرسد2.انتخاب می کند3.دنبال می کند4.قرار می دهد5.نام می برد6.اشاره می کند7.توصیف می کند8.با دقت گوش می دهد9.سوال می کند10.می نشیند11.ارائه می دهد |
|
2-واکنش"پذیرش انتضارات از طریق توجه یا واکنش نسبت به محرک ها یا پدیده ها" |
1.قوانین مدرسه را رعایت می کند2. برای انجام کاری ویژه داوطلب می شود3. از مطالعه شعر و ادب لذت می برد. |
1.پاسخ می دهد2.کمک می کند3.موافقت می کند4.اجابت می کند5.پیروی می کند6.بحث می کند7.تبریک می گوید8.اجرا می کند9.تمرین می کند10.می خواند11.گزارش می دهد. | |
|
3-ارزشگذاری"نشان دادن رفتاری منطبق بر عقیده در موقعیت هایی که اجباری برای طاعت در میان نباشد" |
1.به نقش علم و زندگی روز مره ارج می نهد2. نسبت به رفاه و آسایش دیگران علاقه نشان می دهد3. خود را در قبال پیشرفت اجتماعی متعهد می داند. |
1.کامل می کند2.پیشقدم می شود3.دعوت می کند4.ملحق می شود5.پیشنهاد می کند6.سهیم می شود7.کار می کند8.مطالعه می کند9.تحسین می کند10.تشکر می کند. | |
|
4-سازمان بندی"نشان دادن رفتاری حاکی از تعهد نسبت به ارزشها" |
1.نقش برنامه ریزی منظم در حل مسائل را می شناسد2.مطابق توانایها،علایق و اعتقادات خویش،برنامه ای برای زندگی خود تدوین می کند. |
1.طرفداری می کند2.تغییر می دهد3.تنظیم می کند4.تلقین می کند5.مقایسه می کند6.تعمیم می دهد7.تعدیل می کند8. اصلاح می کند9.منظم می کند10.سازمان می دهد11.ربط می دهد12.ترکیب می کند. | |
|
5-تبلور"رفتار کلی مبتنی بر ارزش های درونی شده" |
1.برای انجام کار مستقل از خود اعتماد به نفس نشان می دهد2. در فعالیت های گروهی،عملا همکاری می کند3.عادات خوب بهداشتی را جذب می کند. |
1.تمیز می دهد2.تحت نفوذ قرار می دهد3.کیفیت چیزی را تعیین می کند4.تجدید نظر می کند5.خدمت می کند6.ممیزی می کند7.گلچین می کند8.داوری می کند9.قضاوت می کند. | |
|
روانی حرکتی (مهارتی) |
1-تقلید"مشاهده مهارت و تقلید از آن" |
1.از ابزار و وسایل تراشکاری آگاهی دارد2. از حیث جسمی برای تراشکاری آمادگی دارد3. به تراشکاری تا حدودی علاقه دارد4. با کمک استاد کار تراشکاری می کند. |
1.تمییز می کند2.اشتباه خود را رفع می کند3.تمرین می کند4.حرارت می دهد5.گره می زند6.مخلوط می کند7. میخ کوبی می کند8.به هم می زند9.وزن می کند10.می پیچد11.به هم می پیچد12.محکم می کند. |
|
2-اجرای مستقل"انجام عمل بدون کمک گرفتن از دیگران" |
1.به تنهایی تراشکاری می کند2.به تنهایی نقاشی ساختمان انجام می دهد3. به تنهایی می سازد. |
1. می سازد2.اره می کند3.آسیاب می کند4.خمیر می کند5.می پزد6.می دوزد7.می بافد8.تیز می کند9.رنگ می کند10.سمپاشی می کند11.درو می کند12.مسواک می زند13.ناخن می گیرد. | |
|
3-دقت"انجام عمل با صحت، دقت و ظرافت کافی" |
1.با دقت موتور مولد را سیم پیچی می کند2. با دقت رادیو تعمیر می کند3. با دقت جوشکاری می کند. |
1.با مته سوراخ می کند2.آب بندی می کند3.فنر ساعت را جا می زند4.لحیم می کند5.صحافی می کند6.رفو می کند7.گچکاری می کند8.کاشیکاری می کند9.حدیده می کند10.سیم کشی می کند. | |
|
4-هماهنگی حرکات"آمیختن بیش از یک مهارت و انجام هماهنگ آن ها" |
1.با هماهنگی چشم و دست مجسمه می سازد2. با هماهنگی چشم و دست چکش می سازد3. با هماهنگی چشم و دست و گوش ارکستر را رهبری می کند. |
1.باچرخ خیاطی می دوزد2.آبشار می زند3شنا می کند4.شیرجه می رود5.اسکی می کند6.دوچرخه سواری می کند7.سر می خورد8.ویولن می زند9.تیراندازی می کند. | |
|
5-عادی شدن"انجام کامل یک مهارت یا بیشتر به آسانی و بطور خودکار" |
1.با مهارت رانندگی می کند2.با مهارت با تراکتور شخم می زند3. با مهارت قالی می بافد. |
1.همزمان ترمز و کلاج را فشار می دهد2.با مهارت چرخ خیاطی را به کار می اندازد3.با مهارت می سازد4.با مهارت تعمییر می کند. |
اينجانب بهروز خويشي کارشناس آموزش متوسطه نظری شهرستان مراغه هستم. از سال 1378 فعاليت آموزشي خود را در آموزش و پرورش مراغه شروع كردم. داراي مدرك فوق ليسانس مديريت دولتي(گرايش منابع انساني)مي باشم. فعاليت پژوهشي خود را با عنوان مدارس سالم و سازمان سالم از سال 87شروع كردم و از سال 1389عضو كميته پژوهشي مي باشم و در سال 1390 بعنوان كارشناس دبستان و پيش دبستاني در اداره آموزش و پرورش مشغول بودم .امیدوارم اين وبلاگ مثمر ثمر واقع شود.