تاكسونومي سؤال‌ها :( ارزش سؤالات)

سؤالهاي چند گزينه‌اي كه براي آزمون اهداف شناختي طرح مي‌شوند جهت سهولت كار بطور كلي در سه دسته و سطح زير مطرح مي‌شوند و بنام تاكسونومي 1 و 2 و 3 معروف شده‌اند:

1-  تاكسونومي 1 (Recognition Recal)  يا  يادآوري و با بازشناسي(سطح دانش را بیان می کند)

اين نوع سؤالها تنها با قدرت حافظه امتحان شونده سر و كار دارد، مثل به يادآوردن حقايق، تئوري‌ها، فرضيه‌ها و ... در اين سؤالها فرد كافي است آنچه را كه قبلاً خوانده است و در حافظه خود محفوظ داشته مستقيماً با انتخاب گزينة مورد نظر آنرا نشان دهد.اينگونه سؤالها در سطح اول و پلة ابتدايي يادگيري قرار مي‌گيرند

2- تاكسونومي 2، تفسير اطلاعات (Interpretation)(تجزیه و تحلیل –تفسیرو مقایسه و تفاوت ها را بیان می کند)

پاسخ به اينگونه سؤال‌ها علاوه بر حافظـه، به تفسير و برگردانـدن اطلاعات از شكلي به شكل ديگر بستـگي دارد. مثلاً دانشجو، كليشة راديوگرافي قفسه سينه يك فرد سالم را با يك فرد مسلول مقايسه كرده و تفاوت‌هاي آنها را بيان مي‌كند و با يك منحني را تجزيه و تحليل مي‌كند. اين گروه از سؤالها در سطح بالاتري از يادگيري قرار دارند البته به شرط آنكه امتحان دهنده اين تصاوير؛ منحني‌ها و راديوگرافي‌ها را قبلاً نديده باشد و براي او تازگي داشته باشد در غير اين صورت تاكسونومي سؤال به 1, تنزل مي‌كند.

3- تاكسونومي 3 يا حل مسئله (Problem Solving)(دانش آموز خودش حل کرده و ابتکار و خلاقیت به خرج می دهد)

پاسخ به اينگونه سؤال‌ها علاوه بر حافظه به سطوح بالاتري از يادگيري مثل تجزيه و تحليل و حتي تركيب و ارزشيابي نياز دارد. در اينگونه سؤالها اطلاعات مختلف در كنار هم قرار گرفته و كلاً بصورت مجموعه‌معني‌داري در مي‌آيند.

سؤالهاي اين دسته ممكن است براساس گزارش‌هایي باشد كه دانشجو لازم است از آن براي تشخيص افتراقي مساله استفاده نمايد همچنين ممكن است گروههايي از اطلاعات ارائه گردد كه دانشجو آنها را تجزيه و تحليل نموده و مسئله را حل نمايد.همچنين گزارش‌هاي يك پروژه تحقيقاتي نيز مي‌تواند در اين دسته از سؤالات قرار گيرد.

يك امتحان ممكن است داراي سوالهاي با تاكسونومي مختلف باشد. تعيين درصد سئوالهاي ياد شده بستگي به اهداف امتحان دارد. مثلا براي دانشجويان دوره علوم پايه ممكن است تعداد سوالهاي با تاكسونومي 1 نسبت به تاكسونومي 3 بيشتر باشد و برعكس براي دانشجويان دوره باليني كه بطور مستقيم با بيمار در ارتباط هستند, درصد سوالهاي امتحان با تاكسونومي بالاتر اهداف امتحان را بيشتر بيان مي كند لذا اعتبار آن نيز بيشتر است.

جدول مختصات:

هر آزموني كه براي اندازه‌گيري پيشرفت تحصيلي دانش‌آموزان تهيه مي‌شود بايد دو عنصر را در نظر بگيرد: هدفهاي پرورشي و محتواي درس. يك آزمون خوب نه تنها بايد همة هدفهاي پرورشي و همة محتواي درس را در نظر بگيرد، بلكه بايد اهميت نسبي هر يك از آنها را نيز به حساب آورد. بدين معنا كه تعداد سؤالات مربوط به يك هدف و يك محتوا متناسب با اهميت آنها باشد. بايد به هدفهاي مهم و محتواي مهم سؤالات بيشتري اختصاص داده شود. و در عوض از مطالب كم اهميت سؤالات كمتري نوشته شود.

نويسندة سؤالات يك آزمون، براي اطمينان از اينكه تعداد سؤالات متناسب با اهميت هدفها و محتواست، ابتدا بايد به تنظيم جدول طرح آزمون اقدام كند. جدول طرح آزمون عبارت است از يك جدول دو بُعدي كه در رديف بالاي آن محتوا (فصول يا قسمتهاي مختلف كتاب) و در ستون سمت راست آن هدفهاي مورد نظر نوشته مي‌شود. تهيه كنندة سؤالات، بر اساس تعداد صفحه‌ها، تعداد ساعتهاي صرف شده براي تدريس و قضاوت شخصي خود، به هر يك از قسمتهاي مختلف محتوا و هدفها يك ضريب مي‌دهد. بنابراين، ضريبي كه در مقابل هر يك از قسمتهاي مختلف محتوا و هدفها نوشته مي‌شود، اهميت نسبي آنها را نشان مي‌دهد.

اهدافي كه در ستون سمت راست جدول طرح آزمون نوشته مي‌شوند بايد كاملاً كلي باشند. يعني هدف طوري بايد نوشته شود كه در همة فصول بتوان براي آن سؤال پيدا كرد. مثلاً اگر يكي از هدفها مربوط به يادگيري مفاهم باشد در يكي از رديفهاي ستون سمت راست مي‌توان نوشت: «دانش‌آموز بايد بتواند مفاهيم را به درستي تعريف كند»، امّا نمي‌توان نوشت: «دانش‌آموز بايد بتواند روايي و اعتبار را درست تعريف كند»زيرا در همة فصول نمي‌توان راجع به روايي و اعتبار سؤال پيدا كرد.

تنظيم جدول طرح امتحان مانع از اين مي‌شود كه به مطالب آسان و به هدفهاي كم اهميت سؤالات بيشتري اختصاص داده شود. تهيه كنندة سؤال نبايد به هر مطلب پيش پا افتاده و به هر هدف ناچيز سؤال اختصاص دهد. فقط افراد كم تجربه اين نوع سؤالات را مي‌نويسند، چون نوشتن سؤال از مطالب كم اهميت آسانتر از نوشتن سؤال از مطالب مهم است.

يك آزمون خوب پيشرفت تحصيلي آزموني است كه به بهترين شكل منعكس كنندة تمامي هدفهاي آموزشي و همة محتواي برنامة درسي باشد. از لحاظ نظري، بهترين آزمون براي يك درس يا يك موضوع آزموني است كه تمام مطالب و كلية هدفهاي آموزشي آن درس را شامل شود. اما اگر درس يا موضوع مفصل باشد تهية چنين آزموني غيرعملي است. بنابراين، به جاي گنجانيدن تمامي محتوا و هدفها در آزمون،‌تهية كنندة آزمون به انتخاب تعدادي سؤال نمونه كه معرف هدفها و محتواي درس باشند اقدام مي‌كند. در صورتي چنين آزموني يك آزمون خوب يا به اصطلاح يك آزمون داراي روايي خواهد بود كه سؤالهاي آن حاوي نمونة درستي از هدفها و محتواي درس باشند. جدول مشخصات به معلم يا آزمون‌ساز كمك مي‌كند تا از مجموع بزرگي از سؤالهاي ممكن نمونه‌اي را كه به خوبي معرف محتوا و هدفهاي درس باشند انتخاب كند.

بعد از تكميل بعد محتوا و بعد هدف جدول مشخصات، آزمون ‌ساز بايد تعيين كند كه سؤالهاي آزمون خود را به چه صورتي در ميان هدفها و عنوانهاي درس توزيع نمايد؛ يعني تعداد سؤالهايي را كه به هر يك از موضوعهاي درسي و هدفهاي آموزشي اختصاص خواهند داشت تعيين نمايد و اين تعداد را يا به صورت تعداد واقعي سؤالها يا به صورت درصد در خانه‌هاي جدول مشخصات وارد كند. براي تعيين درصد سؤالهايي كه به بخشهاي مختلف محتوا  هدفها تعلق مي‌گيرند جواب سؤالهاي زير را بايد تعيين كرد: يكي اينكه كدام بخش از محتوا و كدام دسته از هدفها داراي حجم بيشتري است و وقت بيشتري صرف آموزش آنها شده است؟ دوم اينكه كدام هدفها از لحاظ نگهداري در حافظه و كاربرد در آينده ارزش بيشتري دارند؟ سوم اينكه كدام قسمت يا قسمتهاي درس يا موضوع درسي از اهميت بيشتري برخوردارند؟ نحوة توزيع سؤالهاي آزمون در ميان بخشها و هدفهاي مختلف بايد متناسب با جواب اين سؤالها باشد.

چنانچه بخشهاي مختلف محتوا از اهميت يكساني برخوردار باشند و در توزيع سؤالها در ميان بخشهاي مختلف تنها بخواهيم مقدار ساعات تدريس را براي هر بخش منظور كنيم، در آن صورت مي‌توانيم از فرمول زير استفاده نماييم:

تعداد ساعتهايي كه صرف تدريس بخش شده

= نسبت ساعتهاي تدريس هر بخش

        تعداد كل ساعتهاي تدريس

براي روشن شدن مطلب، از اطلاعات جدول 2- 6 استفاده مي‌كنيم. در اين جدول، كتاب علوم پنجم دبستان به 9 بخش تقسيم شده است و همچنين تعداد ساعتهايي كه به تدريس هر بخش اختصاص داده شده نيز آمده است. اگر بخواهيم يك آزمون 64 سؤالي براي اين كتاب تهيه كنيم و متناسب با ساعات تدريس سؤالها را در ميان بخشهاي مختلف تقسيم نماييم، به گونة زير عمل مي‌كنيم:

جدول 2-6 جدول مشخصات (اجزاي محتواي) كتاب علوم پنجم دبستان (اقتباس از مؤسسة تحقيقات و برنامه‌ريزي علمي و آموزشي وزارت آموزش و پرورش، 1353)

19/0 = 69  : 13 =  نسبت ساعتهاي تدريس بخش اول

از آنجا كه در مجموع 64 سؤال خواهيم داشت، لازم است 19/0 را در كل سؤالها يعني 64 ضرب كنيم تا تعداد سؤالهاي بخش اول تعيين شود.

12 -  15/12 = 64 × 19/0 = تعداد سؤالهاي بخش اول

براي تعيين نسبت ساعتهاي تدريس و تعداد سؤالهاي بخشهاي ديگر كتاب نيز همين محاسبات را ادامه مي‌دهيم. ارقام جدول 2- 6 اين گونه به دست آمده‌اند.

 توجه :

براي مشاهده متن كامل به لينك زير مراجعه فرمائيد

                 http://upload.tehran98.com/img1/bowyswxxtqowjyx486.doc